Trong một công trình xây dựng, nếu thiết kế là “ý tưởng”, thì thi công là quá trình biến ý tưởng đó thành thực tế. Và giám sát thi công chính là lớp kiểm soát để đảm bảo quá trình này diễn ra đúng như đã định.
Từ kinh nghiệm triển khai thực tế, Xây Dựng Vạn An nhận thấy rằng phần lớn sai lệch trong công trình không xuất phát từ thiết kế, mà từ thi công không được kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, vai trò của giám sát không nằm ở việc “kiểm tra lại”, mà là đảm bảo công trình được xây dựng đúng ngay từ đầu.
Từ ngày 01/7/2026, theo Điều 56, Luật Xây dựng 2025, công tác giám sát thi công được quy định rõ ràng và toàn diện hơn, phản ánh đúng vai trò thực tế của nó trong quá trình xây dựng.
Giám sát thi công: kiểm soát toàn bộ quá trình xây dựng
Theo quy định, mọi công trình xây dựng đều phải được giám sát trong suốt quá trình thi công. Nội dung giám sát không chỉ dừng lại ở chất lượng, mà bao gồm đồng thời các yếu tố: khối lượng, tiến độ, an toàn lao động và bảo vệ môi trường.
Điểm quan trọng ở đây là cách tiếp cận: giám sát không phải là một bước riêng lẻ, mà là một quá trình liên tục, diễn ra song song với thi công. Mọi sai lệch nếu được phát hiện sớm đều có thể điều chỉnh với chi phí thấp; ngược lại, nếu bị bỏ qua, sẽ trở thành vấn đề lớn ở giai đoạn sau.
Yêu cầu đối với công tác giám sát theo quy định mới
Theo Luật Xây dựng 2025, việc giám sát thi công phải đáp ứng một số nguyên tắc cốt lõi.
Trước hết, công trình phải được thi công đúng với thiết kế đã được phê duyệt, tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng và chỉ dẫn kỹ thuật. Đây là nền tảng của toàn bộ công tác giám sát.
Song song với đó, quá trình thi công phải được nghiệm thu theo từng bước. Không chỉ nghiệm thu khi hoàn thành, mà từng công việc, từng giai đoạn chuyển tiếp đều cần được kiểm tra và xác nhận trước khi tiếp tục triển khai.
Một yêu cầu quan trọng khác là tính trung thực, khách quan trong giám sát. Điều này đảm bảo rằng việc đánh giá chất lượng công trình phản ánh đúng thực tế, không bị chi phối bởi tiến độ hay các yếu tố khác.
Trong thực tế, không ít dự án phát sinh vấn đề do công tác giám sát mang tính hình thức, hoặc năng lực kiểm soát không theo kịp khối lượng thi công. Khi đó, các sai lệch nhỏ trong từng công đoạn không được phát hiện kịp thời, vẫn được nghiệm thu và tiếp tục triển khai, dẫn đến tích lũy sai sót qua nhiều giai đoạn. Đến khi vấn đề bộc lộ, chi phí xử lý thường lớn hơn rất nhiều so với việc kiểm soát ngay từ đầu.
Vì vậy, yêu cầu về tính khách quan trong giám sát không chỉ nhằm đảm bảo tính minh bạch, mà còn là yếu tố trực tiếp quyết định hiệu quả kiểm soát chất lượng công trình.
Vai trò của đơn vị giám sát trong thực tế triển khai
Quy định cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với đơn vị giám sát: không chỉ kiểm tra, mà phải xây dựng được hệ thống kiểm soát ngay từ đầu.
Hệ thống này bao gồm phương án giám sát, quy trình kiểm soát chất lượng, khối lượng, tiến độ, an toàn lao động và môi trường; đồng thời phải có quy trình kiểm tra, nghiệm thu và quản lý hồ sơ trong suốt quá trình thi công.
Trong thực tế, sự khác biệt giữa một công trình vận hành trơn tru và một công trình phát sinh nhiều vấn đề thường nằm ở việc hệ thống giám sát có được thiết lập rõ ràng ngay từ đầu hay không.
Giám sát và nghiệm thu: mối liên hệ bắt buộc
Theo quy định, nghiệm thu là một phần không thể tách rời của quá trình giám sát.
Công trình xây dựng chỉ được phép đưa vào sử dụng khi đã được nghiệm thu đảm bảo các yêu cầu về thiết kế, quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc nghiệm thu không chỉ diễn ra khi hoàn thành, mà xuyên suốt trong quá trình thi công.
Chủ đầu tư là đơn vị tổ chức nghiệm thu, nhưng tất cả các bên tham gia đều phải chịu trách nhiệm đối với phần việc mà mình xác nhận. Điều này tạo ra cơ chế kiểm soát chéo, giúp nâng cao độ tin cậy của chất lượng công trình.
Giám sát thi công nhà ở xã hội đảm bảo tiến độ, chất lượng
Trong các dự án nhà ở xã hội (NOXH), những quy định về giám sát thi công không thay đổi về bản chất, nhưng cách áp dụng lại có những đặc thù rõ rệt.
Thứ nhất, áp lực về tiến độ và chi phí khiến việc thi công thường được tổ chức với mật độ cao, nhiều hạng mục triển khai song song. Điều này làm tăng đáng kể rủi ro nếu công tác giám sát không theo kịp thực tế.
Thứ hai, các công trình NOXH thường có tính lặp lại cao. Nếu một sai sót nhỏ không được phát hiện kịp thời, nó có thể lặp lại trên diện rộng và trở thành vấn đề lớn về chất lượng.
Thứ ba, yêu cầu về kiểm soát an toàn và môi trường trong NOXH thường nhạy cảm hơn do công trình nằm trong khu vực dân cư hoặc có mật độ sử dụng cao sau khi hoàn thành.
Từ những đặc điểm này có thể thấy, giám sát thi công nhà ở xã hội không chỉ là tuân thủ quy định, mà là yếu tố quyết định để đảm bảo công trình đạt được chất lượng thực tế như thiết kế.
Nghiên cứu áp dụng trong các dự án NOXH, Xây Dựng Vạn An lựa chọn cách tiếp cận giám sát theo hướng kiểm soát sớm và liên tục, thay vì xử lý khi sự cố đã xảy ra. Đây cũng là cách để cân bằng giữa yêu cầu tiến độ, chi phí và chất lượng – ba yếu tố luôn song hành trong nhà ở xã hội.
